Zijn we na 5 jaar mediawijzer geworden?

door Fifi Schwarz en Brit Thomassen; directeur Stichting Krant in de Klas respectievelijk medewerker educatie EYE Film Instituut Nederland. Geschreven op eigen titel.

In juli 2005 verscheen het adviesrapport Mediawijsheid van de Raad voor Cultuur. Het rapport vormde niet alleen aanleiding tot een aanpassing van overheidsbeleid, maar leidde tot een brede maatschappelijke discussie over hoe Nederlanders nu en in de toekomst met media moeten omgaan. Wat heeft het ’mediawijsheidbeleid ’ tot dusver opgeleverd, en wat moet er nog gebeuren om ervoor te zorgen dat Nederlandse burgers ’mediawijs’ worden – en blijven? Sommige mensen zullen van zichzelf denken dat zij mediawijs zijn, omdat zij een profielsite hebben, filmpjes via hun mobieltjes maken en verspreiden, of twitteren. Toch zegt het benutten van de nieuwste technologieën niet alles. Zo ontstond er enige tijd geleden verwarring over de vaccinatie tegen baarmoederhalskanker en de Mexicaanse griep. Via internet werden waarschuwingsfilmpjes van niet-deskundigen veelvuldig bekeken. Wie wel deskundig was over de medische implicaties, bleek onkundig in het omgaan met de media (en het publiek): zo bleef het RIVM halsstarrig wetenschappelijk jargon bezigen via de eigen kanalen, waarbij het de online discussies negeerde. Mediawijsheid is een kwestie van zowel omgaan met mediatechnologie als met media-inhoud. De kern is dat mensen ’bewust, kritisch, veilig en actief’ gebruikmaken van media. Het advies van de Raad voor Cultuur heeft in ieder geval geleid tot een concrete maatregel: de oprichting van het Expertisecentrum Mediawijsheid. Inmiddels hebben zich daar ruim 200 organisaties bij aangesloten. Toch constateren we knelpunten die in de volgende kabinetsperiode nodig moeten worden aangepakt. Ten eerste blijkt in de praktijk sprake van grote versnippering, omdat elke organisatie is gericht op een eigen deelgebied. De één richt zich op de media als brenger van amusement, de ander op de media als communicatiemiddel, de derde op de media als afzender van informatie en de vierde op media als kunstvorm. Ook de doelgroepen verschillen: het ene programma is ontwikkeld voor basisschoolleerlingen, het andere voor senioren. Daarnaast hebben veel initiatieven een projectmatig en kortlopend karakter en is nog heel weinig bekend over de effectiviteit ervan. Evident is dat mediawijsheid niet het eindpunt is van een leerproces: ook wie al mediawijs is, moet zich voortdurend blijven inspannen om zich in het veranderende medialandschap te kunnen blijven voortbewegen. De hamvraag hierbij is hoe we het niveau van mediawijsheid voor ieder individu kunnen vaststellen. Pas als we weten in welke mate burgers mediawijs zijn, kunnen we bepalen welke strategie nodig is om hen mediawijzer te maken. Onlangs is een aantal partners van het Expertisecentrum begonnen met de ontwikkeling van een meetinstrument voor mediawijsheid. Dit eenjarige onderzoek is een goede eerste aanzet, maar zal nog niet leiden tot het ultieme antwoord op de vraag wie hoe mediawijs is en welke interventies effectief zijn. Door de complexiteit van de materie is meer onderzoek nodig. Een volleerde gamer van zeventien vereist een andere aanpak dan een zeventigjarige krantenlezer. Daarnaast moet mediawijsheid worden verankerd in het onderwijs. Mediawijs word je niet vanzelf; omgaan met media moet je leren. Ook hier is het erkennen van de complexiteit van de materie cruciaal. Mediawijsheid is een optelsom van kennis en vaardigheden die leiden tot inzicht en bewust, kritisch en kundig mediagedrag. Het inrichten van een apart schoolvak, zoals betoogd door sommige politici, kan daarbij een begin zijn, al zal het niet voldoende zijn. De hele samenleving medialiseert, en dus het onderwijs ook. Daarom moeten programma’s worden ontwikkeld die bij verschillende vakken en op verschillende niveaus kunnen worden ingepast. Ve e l bruikbaar materiaal is daarvoor al voorhanden. Om mediawijsheid in het onderwijs te verankeren, zijn deskundigheidsbevordering en kennis vereist. De lerarenopleidingen zijn nu nog niet ingesteld op een ’m e d i aw i j z e ’ benadering. Ook daar moet aandacht komen voor de kritische omgang met media. Daarbij is het belangrijk leerlingen niet zonder meer af te schermen voor onwelgevallig materiaal, maar hun te leren de juiste vragen te stellen bij het gebruik van media. Mediawijsheid moet niet op ideologische motieven gebaseerd zijn. Een continu en structureel mediawijsheidsbeleid is in het belang van politieke partijen, van journalisten en programmamakers, van opvoeders en docenten, en bovenal van de burgers zelf. Op basis van alle informatie en beelden moeten zij afgewogen keuzes kunnen maken om in de gemedialiseerde samenleving te participeren.

Gepubliceerd in Trouw op 17-7-2010

Uitgebreide versie via http://www.ictnieuws.nl/?platformID=77

Doorlopende Leerlijn in 2010 online

De Doorlopende Leerlijn Mediawijsheid integreert mediaonderwijs in het bestaande curriculum van het basis- en voortgezet onderwijs, biedt een inventarisatie van activiteiten en materialen voor educatief medewerkers en maakt voor ontwikkelaars van (les)materiaal duidelijk waar ‘witte vlekken’ zitten in het aanbod.

De gratis leerlijn is uitgewerkt voor 419 kerndoelen en eindtermen van 108 vakken en komt in de loop van 2010 online.

Wilt u op de hoogte gehouden worden? Stuur dan een mail.

De Doorlopende Leerlijn Mediawijsheid is een initiatief van het EYE Film Instituut Nederland in samenwerking met Digital Playground, Kunstgebouw (Mediafabriek) en Stichting Leerplan Ontwikkeling.